���������� ������������-�������� ������
�������� 24 2024
������ �����

Лемки на Луганщині

Ïðî òå, ùî ³ñíóº íà ñâ³ò³ òàêå çàãàäêîâå óêðà¿íñüêå ïëåì'ÿ — ëåìêè, ìåí³ â³äîìî âæå ðîê³â ï'ÿòíàäöÿòü, íå á³ëüøå. Ùî ëåìêè íå º ãóöóëàìè ÷è áîéêàìè, ÿ òåæ çíàþ, õî÷ óñ³ ö³ åòí³÷í³ êàðïàòñüê³ ãðóïè çàâæäè ìåí³, ñõ³äíÿêîâ³, çäàâàëèñÿ íàñò³ëüêè äàëåêèìè — ìàëî íå íàðîäàìè ç³ ñòàðîäàâí³õ ãðåöüêèõ ì³ô³â. Òèì á³ëüøèì áóëî çäèâóâàííÿ, êîëè ìåíø ÿê ì³ñÿöü òîìó äîâ³äàâñÿ, ùî ³ñíóþòü ëåìê³âñüê³ ãðîìàäè ïðàêòè÷íî ïîðó÷, òàê áè ìîâèòè, ³ç ìîºþ äîì³âêîþ — ó Ëóòóã³íñüêîìó ðàéîí³. Öåé ðàéîí îõîïëþº Ëóãàíñüê òàêîþ ñîá³ ï³äêîâîþ — â³ä ï³âäåííîãî ñõîäó ³ äî çàõ³äíèõ éîãî ìåæ. À ñåëî Ïåðåìîæíå, äå ëåìê³â æèâå íàéá³ëüøå â êðà¿, — íàñòóïíà çóïèíêà ï³ñëÿ Ëóãàíñüêîãî àåðîïîðòó. Ò³ëüêè ÿêîñü äî îñòàííüîãî ÷àñó íå áóëî ïðèâîäó òóäè ç'¿çäèòè. Îò ç'ÿâèâñÿ...

«Äîáðîâîëüíî-ïðèìóñ³òåëüíî»

Ïðåäñòàâíèêè öüîãî ñóáåòíîñó ìåøêàþòü, îêð³ì Ëóòóã³íñüêîãî, â Íîâîàéäàðñüêîìó ³ Ì³ëîâñüêîìó ðàéîíàõ Ëóãàíùèíè. Íå âèêëþ÷åíî, åòíîãðàô³÷í³ åêñïåäèö³¿ âèÿâëÿòü ¿õí³ ïîñåëåííÿ ùå â ÿêèõ-íåáóäü çàêóòêàõ îáëàñò³. Áî ñàì³ ëåìêè ÿêîñü íå ïîñï³øàëè â³äêðèòè ñåáå ñâ³òîâ³. Äîíáàñ — íå Ãàëè÷èíà, àëå òóò ÿê ì³í³ìóì ç 1989-ãî íóðòóº óêðà¿íñüêå æèòòÿ, äîñë³äæóþòüñÿ æàõè Ãîëîäîìîðó é ðîçêóðêóëåííÿ òîùî. À íà÷åáòî äåïîðòîâàí³ ëåìêè æîäíî¿ ó÷àñò³ â öèõ ïðîöåñàõ íå áðàëè. Õî÷à, ÿê òåïåð âèÿâëÿºòüñÿ, êîð³ííÿ ñâîãî âîíè òåæ íå çàáóâàëè.

Ìàáóòü, âîíè é ñàì³ äëÿ ñåáå íå âèð³øèëè, ùî òðàïèëîñÿ â òðàâí³ 1945-ãî: íàñèëüíèöüêà äåïîðòàö³ÿ ÷è äîáðîâ³ëüíå ïåðåñåëåííÿ? Àäæå ðîçêóðêóëåííÿ óêðà¿íö³â ó äîáó Âåëèêîãî çëàìó, àáî âèñåëåííÿ íàðîä³â, ÿê³ ÷èìîñü çàâèíèëè ïåðåä òîâàðèøåì Ñòàë³íèì, ïðîâîäèëîñÿ íàáàãàòî æîðñòîê³øèìè ìåòîäàìè, í³æ ïåðøà õâèëÿ ïåðåñåëåííÿ óêðà¿íö³â Ïîëüù³. Íå ìåä, çâè÷àéíî, ì³ñÿöÿìè òðÿñòèñÿ â òåïëóøêàõ, àëå æ...

Ñâÿòî ÷è íå ñâÿòî? Ñêàæåìî òàê: óðî÷èñò³ çàõîäè ç ïðèâîäó 60-¿ ð³÷íèö³ ïåðåñåëåííÿ ëåìê³â, íàøâèäêóðó÷ îðãàí³çîâàíå ç ³í³ö³àòèâè îáëäåðæàäì³í³ñòðàö³¿, ïðîõîäèëè ó äâîõ ñåëàõ Ëóòóã³íñüêîãî ðàéîíó. Ïåðøèé àêò â³äáóâñÿ ó Êàðëà ˳áêíåõòà (îòàê, ó ðîäîâîìó â³äì³íêó, öå ñåëî íà ìàïàõ é îçíà÷åíå). Òóò ïðîñòî îñâÿòèëè êàïëè÷êó, ³ äåê³ëüêà ñë³â ñêàçàâ ïåðøèé çàñòóïíèê ãîëîâè ÎÄÀ Çèíîâ³é Ãóçàð ³ ïîâàæí³ ãîñò³ ç Âñåóêðà¿íñüêîãî òîâàðèñòâà ëåìê³â. Áàãàòî ÷àñó íà öå íå çíàäîáèëîñÿ, àëå æóðíàë³ñò³â ñþäè «çàêèíóëè» ãîäèíè çà ï³âòîðè äî öüîãî, òîæ ÷àñó ïîñï³ëêóâàòèñÿ ç íàðîäîì á³ëüø-ìåíø âèñòà÷èëî.

Ñòàð³éøèí³ ñåëà Ãàëèí³ Ñîðîö³ áóëî 19 ðîê³â, êîëè ¿¿ ñ³ì'ÿ âè¿æäæàëà ç ñåëà Ñí³òíèöÿ (ëåìêè âèìîâëÿþòü: Øüí³òíè÷ÿ) Êðàê³âñüêîãî âîºâîäñòâà. ³ê òàêèé, ùî âîíà äîñèòü ÷³òêî ïàì'ÿòຠäåòàë³ ïîäîðîæ³, àëå ìàëî ùî ìîæå ñêàçàòè ïðî ìîòèâàö³þ ñâî¿õ áàòüê³â, ÿê³ íà òàêå ïîãîäèëèñÿ.

— Îöå çàïèñóâàëè íàñ, ùîá äî Ðîñ³¿ éòè. Íó, ìè çàïèñàëèñü ³ ïî¿õàëè. Ó ìà¿. Äâà ì³ñÿö³ ¿õàëè. Òóò îñòàíîâëÿëè, òàì îñòàíîâëÿëè...

— Çàëèøèòèñÿ ìîæíà áóëî?

— Ìîæíà, ìîæíà. À ïîòîì, êàçàëè, òèõ, ùî ï³ñëÿ íàñ âèãàíÿëè, — òî íå äàëè í³÷îãî ç ñîáîþ çàáðàòü. Ìè æ òî ï³øëè äîáðîâîëüíî, ðîçð³øàëè áðàòè âñå ç ñîáîþ. Êîðîâó âçÿëè, çåðíî, ÿêå áóëî, âçÿëè... Äâ³ êîðîâè áóëî. ѳíî, àáè êîðîâó ãîäóâàòè. ßê³ ïðîäóêòè áóëè — çàáðàëè. Êîð³â äîâåçëè, âñå äîâåçëè. ×îìó ð³øèëè ¿õàòè? Õòîçíà — ðîä³òºë³ ð³øèëè. Äîáðîâîëüíî-ïðèìóñ³òºëüíî áóëî.

²íàêøå êàæó÷è, ôîðìàëüíî ëåìêè ïîãîäæóâàëèñÿ íà ïåðå¿çä. Òèì á³ëüøå, ùî ä³ÿâ ñóòòºâèé ïîëüñüêèé ÷èííèê: óêðà¿íö³â íà òèõ òåðåíàõ ê³ëüêà ðîê³â ö³ëåñïðÿìîâàíî òåðîðèçóâàëà Àðì³ÿ Êðàéîâà. Íå âèêëþ÷åíî, ï³ñëÿ ïðèõîäó ×åðâîíî¿ àð쳿 ïîëüñüêèì íàö³îíàë³ñòàì ó öüîìó «äîïîìàãàëè» ïåðåâäÿãíåí³ áîéîâèêè ÍÊÂÄ, àëå æ áóëî, áóëî... Òîìó ìîæíà ïðèïóñòèòè, ùî íà ð³øåííÿ ëåìê³â ó 45-ìó âïëèíóëè äàëåêî íå ò³ëüêè çàìàíëèâ³ ïðîïîçèö³¿ êîì³ñàð³â. ² ð³÷íèöþ ¿õíüîãî ïåðåñåëåííÿ ìîæíà ââàæàòè é ñâÿòîì. Àäæå é ïóðèòàíè ïëèâëè â Àìåðèêó íå ñò³ëüêè çà êðàùîþ äîëåþ, ñê³ëüêè ò³êàþ÷è â³ä ïåðåñë³äóâàíü «çàë³çíîáîêèõ» Êðîìâåëÿ. ² ÿê òóò óòðèìàòèñÿ â³ä îòîãî çàÿëîæåíîãî øòàìïó ñîâºòñüêî¿ ùå ïðîïàãàíäè: «ñâÿòî ç³ ñë³çüìè íà î÷àõ»...

Ïåðøîïîñåëåíö³

— ...Ïðè¿õàëè, êîëè âæå êàâóíè áóëè (ó íàñ êàâóíè ðàí³øå ñåðïíÿ íå ñòèãíóòü. — Àâò.). Æèëè ñïî÷àòêó â ñòàéí³. ×åðåç çèìó ìè áóëè ïî êâàðòèðàõ. À ïîò³ì îòóò ÿêàñü áóëà í³ìåöüêà êîëîíà, í³ìö³â âèñåëèëè, íàì äàëè.

— ßê âàñ çóñòð³ëî ì³ñöåâå íàñåëåííÿ?

— Ëþäè ìºñòí³ âñòðåòèëè íîðìàëüíî... áî íå áóëî òóò ëþäåé. À ïî êâàðòèðàõ æèëè íîðìàëüíî.

— Òî ÿê äî êîëãîñï³â çâèêàëè?

— Òà, ìóø³ëè ïðèâèêàòü. Òà øî ðîáèòü...

Íå â óñ³õ ó íàòîâï³ âäàâàëîñÿ çàïèòàòè ³ì'ÿ. Òîìó äàë³ ðîçìîâà âèãëÿäຠîäíèì ñóö³ëüíèì ä³àëîãîì, ïåðåâàæíî ç ÷îëîâ³êàìè.

...— Êîëè ñþäè ïðèºõàëè, ìåí³ áóëî âîñºìü ãîä. Ó ïåðâèé êëàñ ÿ õîäèâ... Òàì... ñåëî áóëî. À ïîòîì ìè ïî¿õàëè íà öþ êîëîíó. ͳìö³â âèãíàëè îòñþäà, à íàñ îñåëèëè. Îòóò íà êîëîí³ áóëà øêîëà... Îòó÷èâñÿ äî 4 êëàñà, à ïîòîì — íàäî éòè ðîáîòàòü. Áî ìàòè, áàòüêî — ùî òàì? Ëþäåé áàãàòî â õàò³, òî ìàòè õë³áà ñïå÷å, êàæäîìó êðຠîòàê ïî êóñî÷êó — ³ òîé õâàòàº, ³ òîé õâàòàº. À ¿ñòè í³÷îãî — ãîëîäîâêà; à ÿ îòàê... Áóëà ìàñëîáîéêà îòóò, ³äó, áåðó îòàêó ìàêóøèíó êðóãëó — ³ ïîøîâ ¿ñòè. ¯ñòè îõîòà — ùî çðîáèø.

— Êîìïåíñàö³þ âàì í³ÿêó íå âèïëà÷óâàëè?

— À îò ÿê³ñü ññóäè áðàëè. Ññóäè âèïëà÷óâàëè áàòüêè. Ãðîøåé íåìà! Êîçè áóëè — ïðèõîäÿòü, çàáèðàþòü êîçè ³ êîðîâè çàáèðàþòü, ùî ññóäè íå âèïëàòèì. Îòàêå áóëî...

— Íà áàòüê³âùèí³ í³êîãî íå çàëèøèëîñÿ?

— ͳ... Îí ó éîãî áðàò çîñòàâñÿ. ³í áèâ ó ãàð쳿, à ìè ï³øëè ñþäè.

...

— Áðàò âàì ùîñü ïèñàâ?

— Â³í ³ äîñ³ ïèøå.

— ßê æå â³í îìèíóâ îöå âñå?

— Òà îòîæ â³í â ãàð쳿 áèâ. Ó ñîâüºòñüê³é ãàð쳿. Óæå ÿê ðóñüê³ çàéøëè, òàê òîä³ áðàëè ìîëîäüîæ. ³í 26-ãî ãîäà áèâ. Çàáðàëè âñ³õ ìîëîäèõ.Ìè ï³øëè ñþäè, à âîíà, ãàðì³ÿ, ùå òóäè. Íàñ ãíàëè — ³ùå âîéíà íå ê³í÷èëàñü. ³í ïðè¿õàâ äîäîìó — íåìà í³êîãî...

— À çàðàç â³í äå æèâå?

— Ëåãíèöÿ. Íà í³ìåöüêèõ çåìëÿõ (ìàáóòü, ïîòðàïèâ ï³ä îïåðàö³þ «Â³ñëà». — Àâò.)

Çóñòð³÷ ñâ³ò³â

Êàðëà ˳áêíåõòà — í³ìåöüêå ñåëî, çâ³äêè ìåøêàíö³â âèâåçëè íà ñõ³ä ó 41-ìó, ³ç íàáëèæåííÿì äèâ³ç³é Âåðìàõòó. Òóò ëåìêè æèëè â³äíîñíî ³çîëüîâàíî. Ó Ïåðåìîæíîìó (òåæ, ÿê ó íàñ êàæóòü, «êîëîíà») âîíè îïèíèëèñÿ ó áåçïîñåðåäíüîìó ñóñ³äñòâ³ ç³ ñõ³äíÿêàìè, àëå, çäàºòüñÿ, çâè÷à¿ ñàìå â öüîìó ñåë³ çáåðåãëèñÿ êðàùå. Î÷åâèäíî, òîìó ùî ¿õ òóò îñåëèëîñÿ á³ëüøå: 80 ñ³ìåé ïðîòè 32 ó ˳áêíåõòà. ̳ñöåâ³ íå ïðèãàäóþòü îñîáëèâîãî íåñïðèéíÿòòÿ ÷óæèíö³â. Ïðèíàéìí³ ò³, ç êèì ìè ñï³ëêóâàëèñÿ. Ö³êàâ³ñòü — áóëà. Íàäòî âæå íåçâè÷íî âèãëÿäàëè ëåìêè ó ñâîºìó ÿñêðàâîìó íàö³îíàëüíîìó âáðàíí³, íàâ³òü áóäåííîìó. Ó Ïåðåìîæíîìó ï³ä³éøîâ äî æ³íîê ó «êëàñè÷íèõ» óêðà¿íñüêèõ êîñòþìàõ (îñíîâí³ çàõîäè íàì³÷àëèñÿ òóò, ³ áåç ñòàíäàðòèçîâàíî¿ ñàìîä³ÿëüíîñò³ îá³éòèñÿ íå ìîæíà áóëî í³ÿê). Ƴíêè, çðîçóì³ëî, çàñîðîìèëèñÿ, êð³ì îäí³º¿.

Ïðî â³ê Âàëåíòèíè Ìèêîëà¿âíè ïèòàòè çàñîðîìèâñÿ âæå ÿ. Òà ãîëîâíå —âîíà áàãàòî ÷îãî ïàì'ÿòàº:

— Îäÿã ó íèõ ö³êàâèé áóâ. Ìè éîãî é íå çíàëè, îêñàìèòó öüîãî. Óñå òàê ðîçêðàñèâî áóëî îáøèòî îöèì... á³ñåðîì. Ïîò³ì... Ìè íå çíàëè õóñòèí îöèõ ÿñêðàâèõ. ² âèøèò³ òàê³ êîôòè, à çâåðõó âæå îäÿãàëèñü îñü ö³ êðàñèâ³ êîðñåòè...

Ƴíêà, ùî çðîáèø. Ó íàéìåíøèõ ïîäðîáèöÿõ ïàì'ÿòຠêîñòþìè, âçóòòÿ, íàâ³òü ÷îëîâ³÷³ êàïåëþõè. ² ñâÿòêîâ³, é áóäåíí³.

— Êîëè ìè øêîëÿðàìè êîíöåðòè ðîáèëè, çàâæäè â íèõ ïðîñèëè îöåé îäÿã. Âîíè çàâæäè íàì äàâàëè, ìè âèñòóïàëè. Öå äåñü äî 54-ãî ðîêó — ç 54-ãî ÿ â ì³ñò³. Òåïåð óñå ïåðåì³øàëîñÿ, àëå ðàí³øå... Êîëè âîíè ò³ëüêè ïðè¿õàëè, «òî ò³ëüêè áåð ñâîþ, ðóñüêóþ ãàäè÷ó íå áåð» — êàçàëè. À òåïåð óæå âñ³ — íàø³ íà ¿õí³õ, ¿õí³ íà íàøèõ. Êðîâ çì³øàëàñÿ. Âñ³ æèâóòü äðóæíî, äðóã äðóãó ïîìàãàþòü. Íó, çàðàç óæå áóä³âíèöòâà íåìà, à òî ðàí³øå õòî áóäóâàâ ä³ì — óñ³ òîëîêîþ ïîìàãàëè.

— ² âè ¿õíþ ìîâó ðîçóì³ëè?

— ßê³ñü ñëîâà áóëè íåçðîçóì³ë³, ÿê³ñü — çðîçóì³ë³ íàì, õîõëàì, áóäåìî êàçàòè. Àëå, âè çíàºòå, ìè, øêîëÿð³, íàâ÷èëèñÿ ³ íàâ³òü ðîçìîâëÿëè, ÿê âîíè. ² âîíè íàâ÷èëèñÿ íàñ ðîçóì³òè. Øêîëà äàâíî ìèíóëà, ³ ÿ çàáóëà áàãàòî ñë³â. Íó, âîíè òåïåð òåæ óñ³ îáðóñ³ëè.

Ïàí³ Âàëåíòèíà ïîìèëèëàñÿ — äàëåêî íå âñ³.

— Ó ìåíå â ðîäèí³ ç ºäíî¿ ñòîðîíè áàá÷ÿ ìîÿ ³ ä³äî ëåìêè, ³ ç äðóãî¿ ñòîðîíè áàáêè çíàþòü. Òî, çíà÷èòü, ³ ç ìàìè ñòîðîíè, ³ ç òàòà ñòîðîíè — âîíè ëåìêè. ² æèòêè ³ç ×àðíîé (ñåëî íà Ëåìê³âùèí³. — Àâò.). ² âîíè ø³ äîòðèìóâàëè òèõ îáðÿä³â, ãàäàëè ò³ëêî íà òàê³é ìîâ³, ç íàìè ãàäàëè. ² ìè òàê ãàäàëè ç íèìè. Òàê, þæ ìåæ îñîáàì ìîëîäèìè ìè ãàäàëè òàê. Íó, íà òàêèì, ÿê ø³òêè ãàäàþòü. À ç ä³äàìè, áàá÷ÿìè ìè ãàäàëè ò³ëêî òàê. ² âîíî øÿ òàê çáåðåãëî, òàê ³ â ïàì'ÿò³ çáåðåãëî. À òèì ïà÷å ÿ ³çäèâà íà ¿õíþ çåìëþ, íà ¿õíþ Ëåìê³âùèíó. Áèâàì â ×àðí³, âèä³âàì òîòî ø³òêî. Áèâàì íà âàòð³. ² òàê ì³ øº òî çàëåãëî â ïàì'ÿò³, îñòàâî æå, êîëè ÿ òàì ïðè¿õàâà äî Ïîëüùè, äî ÷óæî¿ ÿê áè ñòîðîíè ïðè¿õàâà. Êîëè æ ìè ç³áðàëèøÿ ø³òêè íà âàòð³, ÿ ïî÷óâà òàêó àòìîñôåðó, æåáè áèâà áè... ͳáèòî ÿ áèëà çà ñâî¿ìè òàì.

Íå âïåâíåíèé, ùî ïðàâèëüíî çàïèñàâ ðîçïîâ³äü ³òè Ìàòè÷àê — í³ ç òî÷êè çîðó óêðà¿íñüêî¿ ãðàìàòèêè, àí³, òèì á³ëüøå, ç òî÷êè çîðó åòíîãðàô³¿. Âîíà àêòèâí³øå çà ðåøòó îäíîñåëüö³â âèñòóïàëà â íîìåðàõ ñâÿòêîâîãî êîíöåðòó — ñï³âàëà ï³ñí³, âèêîíóâàëà ÿê³ñü ìàí³ïóëÿö³¿ ó âåñ³ëüíîìó îáðÿä³ (÷è òî òåù³ — õî÷à äëÿ òåù³ âîíà ùå ìîëîäà, — ÷è äðóæêè), ïðîñòî áðàëà íà ñåáå êîíôåðàíñ ³ âåëà éîãî ñâîºþ ãîâ³ðêîþ. Ì³æ ³íøèì, ÿ ¿¿ íå ïðîñèâ ãîâîðèòè ìîâîþ ïðàáàòüê³â — íà ìîþ óñåðåäíåíó óêðà¿íñüêó âîíà ñàìà ïî÷àëà â³äïîâ³äàòè ïî-ëåìê³âñüêè. Õî÷à, ï³äîçðþþ, ó ñï³ëêóâàíí³ ç ê볺íòàìè àâòîçàïðàâíî¿ ñòàíö³¿, äå ïðàöþº îïåðàòîðîì, ³òà êîðèñòóºòüñÿ ðîñ³éñüêîþ.

Âàòðà

Ó Êàðëà ˳áêíåõòà êàïëè÷êó ñâÿòèâ ìîñêîâñüêèé ï³ï; ó Ïåðåìîæíîìó — ïðåäñòàâíèêè â³äðàçó òðüîõ êîíôåñ³é. Ëåìêè ³ íà áàòüê³âùèí³ õîäèëè â ð³çí³ öåðêâè — ïðàâîñëàâí³, ãðåêî-êàòîëèöüê³. Çàñòóïíèê ãîëîâè Âñåóêðà¿íñüêîãî òîâàðèñòâà ëåìê³â Âîëîäèìèð Ðîïåöüêèé óñå æ ñòâåðäæóº, ùî ãðåêî-êàòîëèê³â á³ëüøå. ³í òàê ³ íå ñòàâ ìî¿ì çåìëÿêîì. Ó 45-ìó ¿õí³é «çàã³í» âèñàäèëè â ²ëîâàéñüêó (âóçëîâà ñòàíö³ÿ ï³ä Äîíåöüêîì), àëå óìîâè áóëè òàê³ æàõëèâ³, ùî ëþäè ç³ðâàëèñÿ é ÷èìäóæ ïîíåñëèñÿ íàçàä. Òà ïîêè âîíè ¿õàëè ñþäè, ïîò³ì òóäè, òîâàðèø Ñòàë³í âñòèã ïîâ³ñèòè íà êîðäîí ³ç áðàòíüîþ Ïîëüùåþ ñâ³é òðàäèö³éíèé «çàìîê». Äîáðå, ùî ëåìêàì äîçâîëèëè îñåëèòèñÿ íà Ãàëè÷èí³... Äî ðå÷³, ùå îäíå ï³äòâåðäæåííÿ â³äíîñíî¿ äîáðîâ³ëüíîñò³ ïåðåñåëåííÿ — ñïðîáóâàëè á ùîñü òàêå óòíóòè êðèìñüê³ òàòàðè àáî ÷å÷åíö³.

Îäíàê ó ïàíà Âîëîäèìèðà º ãðóíòîâí³ äîêàçè òîãî, ùî ç éîãî îäíîïëåì³ííèêàìè â÷èíèëè çëî÷èí. Çíàéäåíà óãîäà ì³æ óðÿäîì Ðàäÿíñüêî¿ Óêðà¿íè, ÿêó íà òîé ÷àñ î÷îëþâàâ Ìèêèòà Õðóùîâ, ³ ïðîêîìóí³ñòè÷íèì Êîì³òåòîì âèçâîëåííÿ Ïîëüù³ ùîäî âèñåëåííÿ åòí³÷íèõ óêðà¿íö³â ç ïîëüñüêèõ òåðåí³â íà óêðà¿íñüê³. Öå äຠëåìêàì þðèäè÷í³ ï³äñòàâè âèìàãàòè â³ä äåðæàâè ñòàòóñó äåïîðòîâàíîãî íàðîäó ³ ïîâ'ÿçàí³ ç öèì ï³ëüãè. Íàïðèêëàä, âîíè ìàþòü îòðèìàòè ñòàòóñ âåòåðàí³â â³éíè, à çàêîðäîíí³ ïàñïîðòè ¿ì âèäàâàòèìóòü áåç äåðæìèòà. Äå÷îãî Òîâàðèñòâî çáèðàºòüñÿ äîìîãòèñÿ â³ä ïîëÿê³â. À ïîêè ùî éäå éîãî ðîçáóäîâà. Íà ò³é æå Ëóãàíùèí³ ñüîãîäí³ — æîäíèõ ñòðóêòóð. Àëå ç äîïîìîãîþ Áîæîþ ³ íà÷àëüñòâà...

Ïåðøîìó çàñòóïíèêó ãîëîâè Ëóãàíñüêî¿ îáëäåðæàäì³í³ñòðàö³¿ Çèíîâ³þ Ãóçàðó, ÿêèé ëèøå â òðàâí³ ïåðå¿õàâ äî íàñ ç³ Ëüâîâà, ïðî ëåìê³â ðîçïîâ³ëè ì³ñöåâ³ ðóõ³âö³:

— Òàê, âîíè ïðèéøëè é êàæóòü: «Âè çíàºòå?..» ß êàæó: íå ìîæå áóòè! «Òî÷íî, êàæóòü, ïî¿äüòå». Íåìà ïèòàíü. Ñïåðøó ÿ ïðè¿õàâ äî Êàðëà ˳áêíåõòà, îöÿ Ãàëèíà Ñîðîêà, ùî 79 ðîê³â. ß ïðè¿õàâ äî íå¿, ³ âîíà ïî÷àëà ãîâîðèòè. Ìîæëèâî, ñîðîìëÿòüñÿ ãîâîðèòè íà äèêòîôîí, à ìîæå, ùå áîÿòüñÿ. Ïðè¿õàâ òàêèé âåëèêèé íà÷àëüíèê — ÿêàñü áóäå êàïîñòü. Íó öå ñì³øíî, àëå ÿ âàì êàæó: òàê áóëî. Ïîò³ì ë³ä ñêðåñ, ³ âîíî ï³øëî, ï³øëî... Àëå ìåí³ ã³ðêî ³íøå. Âæå 14 ðîê³â Óêðà¿íñüêî¿ äåðæàâè — ³ í³÷îãî íå çì³íèëîñÿ. Ó ìåíå ïèòàííÿ äî ïîïåðåäíüî¿ âëàäè: ùî, íå áóëî 50-ð³÷÷ÿ äåïîðòàö³¿? ß æ í³÷îãî íå çðîáèâ. ß ïðîñòî ïðè¿õàâ ³ ñêàçàâ: «Ëþäè! Âè ëþäè? Âñòàíüòå ç êîë³í». ² âîíè âñòàëè. Âïåðøå â öüîìó ðîö³ íàøà äåëåãàö³ÿ ç Ëóãàíùèíè áðàëà ó÷àñòü ó ç'¿çä³ ëåìê³â ó Òåðíîïîë³. Òåïåð äî íèõ ïðè¿õàëè îö³ ëþäè...

— Ñê³ëüêè æ âîíè ãîòóâàëèñÿ, àáè âñå öå ïîêàçàòè?

— Áóêâàëüíî âïðîäîâæ ì³ñÿöÿ îòóò áóäóâàëèñÿ êàïëè÷êè, ðîçðîáëÿâñÿ ñöåíàð³é, ñïèñóâàëèñÿ ç òèìè ëåìêàìè, ÿê³ º òàì, íà Çàõîä³.

Âàòðà âæå äîãîðàëà, êîëè ÿ ïîñòàâèâ îñòàíí³ çàïèòàííÿ ñêóëüïòîðîâ³ Ðîïåöüêîìó: õòî ç ëåìê³â äîñÿã ñâ³òîâèõ âèñîò. dzçíàþñÿ, ïð³çâèùà çíàìåíèòèõ ºïèñêîï³â ìåí³ í³÷îãî íå ãîâîðèëè. ²íøà ð³÷ — ä³ÿ÷³ êóëüòóðè:

— Òâîðåöü Äåðæàâíîãî ã³ìíó Óêðà¿íè Ìèõàéëî Âåðáèöüêèé. Íàðîäèâñÿ ó ñåë³ ßâ³ðíèê Ðóñüêèé. Ìè ìàºìî òàêîãî âèäàòíîãî, çðåøòîþ, êàæäîìó ïîñïîëèòîìó óêðà¿íöþ â³äîìîãî Äìèòðà Áîðòíÿíñüêîãî. Êîìïîçèòîð, ÿêèé çîëîòèìè ë³òåðàìè â Áîëîíü¿ âïèñàíèé, â Àêàäå쳿. Â³í ³ç ñåëà Áîðòíè. Áîãäàí-²ãîð Àíòîíè÷. Öå âçàãàë³ ëåìê³âñüêèé ñîëîâåé, äðóãèé Øåâ÷åíêî...

Òóò ÿ ç ïàíîì Âîëîäèìèðîì íå çãîäåí. Áîãäàí-²ãîð — öå ïåðøèé Àíòîíè÷. Àëå ÿêùî â³í ëåìêî, òî ÿ ñïîê³éíèé. Òîìó ùî â³í äîâîäèòü, ùî ³ âîíè, é ìè — âñ³ óêðà¿íö³. Íà Çàõîä³ é íà Ñõîä³. Ïðèíàéìí³ ñêîðî íèìè ñòàíåìî

Çà ãàçåòè "Óêðà¿íà Ìîëîäà"




- Haidamaka